सुगौली सन्धि (Treaty of Sagauli)

• सुगौली सन्धि नेपाल र तत्कालीन ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको एक ऐतिहासिक सम्झौता हो, जसले नेपालको वर्तमान राजनीतिक नक्सा र सिमाना निर्धारण गरेको,
• वि.सं. १८७१–१८७२ (सन् १८१४–१६) को नेपाल-अंग्रेज युद्ध (Anglo-Gorkha War) को अन्त्यसँगै यो सन्धि कार्यान्वयनमा आएको,

सामान्य चिनारी:

• हस्ताक्षर भएको मिति: वि.सं. १८७२ मङ्सिर १७ (डिसेम्बर २, १८१५)
• लागु (अनुमोदन) भएको मिति: वि.सं. १८७२ फागुन २३ (मार्च ४, १८१६)
• पक्षहरू: नेपाल अधिराज्य र ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनी
• हस्ताक्षर भएको स्थान: भारतको तत्कालिन चम्पारण जिल्लाको सुगौली भन्ने ठाउँ (यो ठाउँ हाल भारतको बिहार राज्यको पूर्वी चम्पारण (East Champaran) जिल्लामा पर्दछ,)
• अनुमोदन भएको स्थान: मकवानपुर, नेपाल

• नेपालको तर्फबाट: राजगुरु गजराज मिश्र र चन्द्रशेखर उपाध्याय
• ब्रिटिस कम्पनीको तर्फबाट: लेफ्टिनेन्ट कर्नेल पेरिस ब्राड्स (Lt. Col. Paris Bradshaw)
• अनुमोदन गर्ने: ब्रिटिस गभर्नर जनरल डेभिड ओक्टरलोनी (General David Ochterlony)

सुगौली सन्धिका मुख्य धाराहरू (९ वटा धारा)

सुगौली सन्धिको ऐतिहासिक र भौगोलिक प्रभाव:

• यो सन्धिमार्फत नेपालले आफ्नो कुल भूभागको करिब एक-तिहाइ (१/३) हिस्सा गुमाउनु परेको,
• सन्धि हुनुअगाडि नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीदेखि पश्चिममा सतलज नदीसम्म (काँगडा किल्ला) फैलिएको थियो भने यो सन्धिमार्फत नेपालको सिमाना पूर्वमा मेची नदी र पश्चिममा महाकाली नदीमा निर्धारित भएको,
• क्षेत्रफल: सन्धिअगाडि नेपालको क्षेत्रफल करिब २,६७,५७५ वर्ग कि.मि. रहेकोमा सन्धिपछि करिब १,४७,१८१ वर्ग कि.मि. मा खुम्चिएको,

सुगौली सन्धिपछिका संशोधन र भूभाग फिर्ता:

• वि.सं. १८७३ मङ्सिर २७ गते (सन् १८१६ डिसेम्बर ११): ब्रिटिस सरकारले कोसीदेखि राप्तीसम्मको तराई भूभाग नेपाललाई फिर्ता दिएको र यसै कारण धारा ४ बमोजिम दिइने २ लाख रुपैयाँ पेन्सनको व्यवस्था खारेज भएको,
• वि.सं. १९१७ कात्तिक १७ गते (सन् १८६० नोभेम्बर १) : सन् १८५७ को सिपाही विद्रोह दबाउन नेपालका तत्कालिन राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाले गरेको सैन्य सहयोगको बदलामा ब्रिटिस सरकारले राप्तीदेखि काली नदीसम्मको तराई भूभाग (बाँके, बर्दिया, कैलाली र कञ्चनपुर) नेपाललाई फिर्ता दिएको,