नेपाल जीवनस्तर सर्वेक्षण (२०७९/८०) संशिप्तमा,

पृष्ठभूमि, सर्वेक्षणको सन्दर्भ, नमुना र कार्यविधि:

• नेपाल सरकार, राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयद्वारा विश्व बैंकको 'जीवनस्तर मापन सर्वेक्षण' (Living Standards Measurement Survey (LSMS)) को ढाँचा र अद्यावधिक विधि (Updated Methodology) अनुसार यो सर्वेक्षण सम्पन्न गरिएको,
• कतिऔं सर्वेक्षण? चौथो
• विगतका सर्वेक्षणहरू: पहिलो (२०५२/५३), दोस्रो (२०६०/६१), तेस्रो (२०६६/६७)
• समय अवधि: २०७९ असारदेखि २०८० जेठसम्म (१ वर्ष)
• नमुना आकार: देशभर प्रतिनिधित्व हुने गरी ९,६०० घरपरिवार
• विश्लेषणात्मक क्षेत्र: १५ वटा क्षेत्र (सबै प्रदेशका शहरी र ग्रामीण क्षेत्र तथा काठमाडौँ उपत्यका शहरी क्षेत्र गरी जम्मा १५ क्षेत्र)
• समेटिएका विषय क्षेत्रहरू:
  • उपभोग र आम्दानी
  • शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारी
  • आवास र आवासीय सुविधा
  • बचत, ऋण र विप्रेषण
  • जग्गाको स्वामित्व र उपयोग
• वर्गीकरण आधार: महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका र नगरपालिकालाई शहरी तथा गाउँपालिकालाई ग्रामीण क्षेत्र मानिएको

उपभोग खर्चको प्रवृत्ति:

• औसत वार्षिक उपभोग खर्च: प्रतिव्यक्ति १,२६,१७२ रुपैयाँ (१२ वर्षमा ६६% वृद्धि)
  • २०६६/६७ मा रु ७५,९०२ रहेको औसत प्रतिव्यक्ति उपभोग खर्च हाल रु १,२६,१७२ पुगेको,
• खर्चको संरचना: जम्मा खर्चमा गैर-खाद्य खर्चको अंश ३८% बाट बढेर ४७% पुगेको,
• क्षेत्रगत खर्च: सबैभन्दा बढी काठमाडौँ उपत्यका शहरी क्षेत्रमा (रु. २,६३,३१८) र सबैभन्दा कम मधेशको ग्रामीण क्षेत्रमा (रु. ७१,८२८)

खाद्य उपभोग र क्यालोरी आवश्यकता:

• सर्वेक्षण अनुसार प्रतिव्यक्ति प्रतिदिन औसत २,२३६ किलोक्यालोरी आवश्यक पर्ने देखिएको,
• खाद्य डालो (Food Basket) निर्माण गर्दा जम्मा ७७ खाद्यवस्तु समावेश, 

गरिबीको अवस्था (मुख्य नतिजा):

• तेस्रो सर्वेक्षणको गरिबी रेखा (रु १९,२६१) हालको मूल्यमा समायोजन गर्दा रु ४२,८४५ हुने,
• चौथो सर्वेक्षण अनुसार:
  • खाद्य गरिबी रेखा: रु ३५,०२९
  • गैरखाद्य गरिबी रेखा: रु ३७,८७९
• कुल गरिबी रेखा: रु ७२,९०८
• नयाँ गरिबी रेखा अनुसार २०.२७% जनसंख्या गरिबी रेखामुनि रहेका,
• गरिबी दर:
  • शहरी क्षेत्र: १८.३४%
  • ग्रामीण क्षेत्र: २४.६६%

नोट: गरिबी रेखा अद्यावधिक भएकाले अघिल्ला सर्वेक्षणसँग प्रत्यक्ष तुलना सम्भव छैन।

प्रादेशिक गरिबीको तुलना (उच्च देखि न्यून):

उपभोग खर्च र पञ्चमक (Quintile) विश्लेषण:

• सबैभन्दा गरिब २०% र सबैभन्दा धनी २०% बीचको अन्तर:
  • सबैभन्दा बढी: बागमती प्रदेश (करिब ५ गुणा)
  • सबैभन्दा कम: सुदूरपश्चिम प्रदेश (करिब ३ गुणा)
• काठमाडौँ उपत्यका शहरी क्षेत्रमा शीर्ष पञ्चमकको खाद्य खर्च हिस्सा: २८%

गरिबीको विषमता र असमानता:

• गरिबीको विषमता सूचक (Poverty Gap): ४.५२%
  • ग्रामीण: ५.६४%
  • शहरी: ४.०३%
• गिनी सूचकांक: ०.३०
  • ग्रामीण: ०.२८७
  • शहरी: ०.३०३
• यसले शहरी क्षेत्रमा उपभोग असमानता ग्रामीण क्षेत्रभन्दा बढी रहेको,

सेवा सुविधामा पहुँच र गरिबी:

• सार्वजनिक सेवामा पहुँच टाढिँदै जाँदा गरिबी दर कम्तीमा १.५ गुणाले बढ्ने देखिएको,
• ३० मिनेटभित्र विद्यालय, अस्पताल, बैंक, बजार जस्ता सेवामा पहुँच हुने घरपरिवारमा गरिबी दर कम रहेको,